باکمال – چنانچه یک گردشگر یا مسافر از یکی از شهروندان فردوسی در خصوص آثار تاریخی شهر سوال کند ممکن است اغلب شهروندان فردوسی نتوانند با تسلط کامل و آشنایی با آثار تاریخی فردوس ، وی را به درستی راهنمایی کنند و کاری کنند که آن گردشگر یا مسافر را حداقل یک روز در شهرمان ماندگار کنند .
ممکن است تعدادی از افرادی که سن و سال بالایی دارند با برخی از آثار تاریخی آشنا باشند اما نسل جدید آشنایی کمتری دارند ولذا می طلبد در وهله ی اول فردوسی ها با آثار تاریخی شهرشان به خوبی آشنا شوند تا بتوانند گردشگران و مسافرین را راهنمایی کنند .
در بحث گردشگری ، چنانچه یک گردشگر یا یک خانواده به عنوان مسافر فقط از روی فردوس عبور کنند یا کمتر از دو ساعت درحد یک ناهار یا صبحانه در فردوس بمانند ، فقط زباله های خود را در شهر ما خالی خواهند کرد ؛ اما اگر شهروندان با برخورد خوب و راهنمایی درست بتوانند شرایط را برای ماندگاری آنها فراهم کنند و مبلمان زیبا و فضای سبز دلنشین و تمیز پارک ها ؛ ماندگاری مسافرین و گردشگران را رقم بزند آنوقت با خرید ما یحتاج خود و اقامت خویش در فردوس برای شهرمان درآمد خواهند داشت .
بنابراین بر هر یک از شهروندان لازم است تاریخچه ای از فردوس و آثار تاریخی این شهر را بدانند و اطلاع داشته باشند که فردوس بیش از ۷۰ اثر تاریخی به ثبت رسیده در فهرست آثار ملی دارد و همچنین یک اثر تاریخی مهم بنام قنات بلده که در فهرست آثار سازمان علمی ، فرهنگی یونسکو که یک سازمان بین المللی می باشد به ثبت رسیده است . لذا برای آشنایی بیشتر همشهریان عزیز و به خصوص نسل جوان ، تعدادی از آثار تاریخی فردوس که از زلزله ویرانگرسال ۱۳۴۷ به جای مانده را معرفی می کنم .
پیشینه تاریخی فردوس:
شهر تاریخی تون از جمله شهرهای دوره اسلامی در قهستان محسوب میشده که از بافت شهری منسجم برخوردار و دارای کهندژ ، شارستان و حصار و بارو بوده است.
مجموعه تاریخی کوشک از جمله قدیمیترین آثار شهر تون هستند مسجد کوشک با داشتن طاقهای گهوارهای عظیم و نیم ستونهایی که به زیر دیوارهای مرمت شده سالهای بعد رفته که با مساجد صدر اسلام مانند تاریخانه دامغان قابل مقایسه است.
این بنای خشتی در خود کتیبهای از سال ۵۵۴ هجری قمری را جای داده که قدیمیترین کتیبه تاریخی باقی مانده در شهر تاریخی تون است.
نخستین کتاب تاریخی که در آن نام تون آمده(اشکال العالم جیهانی) است که متعلق به سده چهارم هجری است و تون را از جمله شهرهای واقع در ولایت قهستان ذکر میکند آنچه مسلم است ، تون از همان اوایل اسلام از شهرهای مهم منطقه بوده و جایگاه اقتصادی و اجتماعی خاص داشته است.
این شهر در سال ۱۳۰۸ خورشیدی با تصویب هیئت دولت وقت از تون به فردوس تغییر نام یافت . شهر تون(فردوس) در زلزله سال ۱۳۴۷ خورشیدی به شدت ویران شد و بجز تعداد معدودی آثار و ابنیه تاریخی از آن چیز دیگری باقی نماند.
*امامزادگان فردوس دوره تیموری:
امامزادگان سلطان محمد(ع) وسلطان ابراهیم(ع) از نوادگان حضرت موسی بن جعفر(ع)هستند که در شهر فردوس آرمیدهاند، آرامگاه این امامزادگان در دوره تیموری احداث شده که شواهد معماری نظیر گنبد دو پوسته گسسته و تزئینات نقاشی آن این قدمت را تأیید میکند. این بنا با گنبد کاشیکاری و زیبایی که دارد ؛ زائران را فرا میخواند و یکی از منزل گاههای اصلی راهیان زیارت بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) است.
*مدرسه علیا متعلق به دوره صفوی
معماری این مدرسه در نوع خود کم نظیر و نمای ورودی آن بسیار زیبا میباشد. ورودیهای حیاط مدرسه در اضلاع شمال شرقی و شمال غربی هشتی است و در مرکز حیاط، گودال باغچهای هشت ضلعی قرار دارد . مدرسه دارای چهار ایوان ، و در سه ضلع آن حجرههای طلاب ساخته شدهاند.
*مسجد جامع فردوس متعلق به دوره سلجوقی ـ خوارزمشاهی
این مسجد در مرکز شهر تون واقع بوده و امروزه در قسمت جنوب شرقی بافت شهر فردوس جای دارد . مسجد جامع تون از مساجد دو ایوانی سبک خراسانی بوده است که زلزلهای در اوایل قرن ششم هجری بنای اصلی آن را ویران میکند . آنچه از مسجد برجای مانده شبستانهای تابستانی و زمستانی در اضلاع شمالی و جنوبی است.
*آبگرم معدنی فردوس
آبگرم معدنی فردوس در فاصله ۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهر فردوس قرار دارد این آبگرم طبیعی با خواص طبی و در مکانی اعجاب انگیزسالانه پذیرای خیل عظیمی از گردشگران داخلی و خارجی است. استفاده از آبگرم معدنی فردوس در درمان بسیاری از بیماریهای پوستی و مفصلی مؤثر و توسط پزشکان توصیه زیادی شده است.
*شهر ییلاقی باغستان (منطقه ی نمونه گردشگری)
شهرییلاقی باغستان در فاصله ۱۵ کیلومتری شرق فردوس و در محل تقاطع دو محور فردوس ـ بجستان و فردوس ـ گناباد واقع شده است. شهرییلاقی باغستان با خیابانی طویل ومشجر ودارابودن قنات بلده و مناظر زیبا و دیدنی در مسیر عبورآب و باغات متعدد میوه از جمله انار از جاذبه گردشگری ویژهای برخوردار است.
*قلعه حسن آباد متعلق به دوره سلجوقی
این بنا یکی از قلاع اسماعیلیه در قرون میانه اسلامی است و دارای فضاهایی نظیر شاه نشین، حمام، فضاهای متعدد و برج و باروها است از مهمترین ویژگیهای قابل ذکر در این بنا استفاده از سیستم زهکشی و فاضلاب در آن است این قلعه در فاصله ۱۲ کیلومتری شمال غرب شهر فردوس در حاشیه روستای حسن آباد واقع شده است.
*قلعه کوه فردوس متعلق به دوره سلجوقی
این قلعه از نظر وسعت و نقشه یکی از مهمترین قلعههای اسماعیلی در منطقه قهستان است . قلعه در شش سطح و به صورت پلکانی بر کوهی در جنوب فردوس بنا شده است، پلان چهار ایوانی موجود در شاهنشین قلعه و فضاهای مسکونی آن از زیباترین بخشهای این قلعه است از دیگر ویژگیهای این اثر ، استفاده از طاقهای متنوع برای پوشش فضاهای متعدد در این بنای تاریخی است.
*خانه عطایی بیدسکان متعلق به دوره قاجار
خانه عطایی متعلق به خاندان عطایی در مرکز روستای بیدسکان قرار گرفته است خانه عطایی دارای یک سر در ورودی است که هم برای محافظت از سرما و گرمای بیرون و هم به عنوان یک فضای واسط به کار میرود در این خانه فضاهایی مانند دو ایوان جنوبی و شمالی اتاقهای متعدد ، مطبخ ، هیزم دان ، آغل ، سرداب و استخر وجود دارد.
قناب بلده:
یک رشته قنات تاریخی مربوط به دوره ساسانی و دارای قدمتی یک هزار ساله است که با توجه به اینکه از قدمت زیاد و اهمیت ویژه ای برخوردار است ، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است .
این قنات مسیری ۳۵ کیلومتری را پیموده وحدود ۲هزارو۳۸۲ هکتار از زمین های زراعی و باغی شهرباغستان و باغستان سفلی و بخش اسلامیه را مشروب می سازد.
