باکمال – گسترده ترین محوطه تاریخی استان با مساحت تقریبی ۱۰۰ هکتار با نام محوطه تاریخی شهر تون که پیشینه تاریخی آن از صدر اسلام تا کنون بر اهمیت و ارزش مقوله میراث فرهنگی شهرستان می افزاید . محوطه های تعیین حریم شده توسط سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری در شهرستان فردوس شامل ۳ محوطه تاریخی باستانی ، شهر تون از صدر اسلام تاکنون ، محوطه تپه چنجه با قدمت قرن ۷ و ۸ ه. ق و محوطه تپه سر تخت باغستان با قدمت هزاره اول قبل از میلاد می شود. .همچنین تعداد ۵ محوطه شناسایی شده تاریخی در سطح شهرستان وجود دارد که تعیین حریم آن در دستور کار سازمان قرار گرفته است .
شهرستان فردوس دارای ۲ بافت تاریخی ارزشمند است که شامل بافت محله تاریخی سردشت و بافت تاریخی روستای بیدسکان می شود.
قلعه کوه فردوس:
عطاءملک جوینی در تاریخ جهانگشا مینویسد: از ۷۰ دژی که در جنوب قهستان قرار داشت، شاید وسیعترین و عظیمترین آنها در ۵ کیلومتری جنوب غربی فردوس باشد، موقعیت قلعه چنان است که از سه جهت به پرتگاه مخوفی منتهی میگردد. تنها راه دسترسی به قلعه از طریق تنگهای است که در جنوب غربی کوه (که شیب کمتری دارد) قرار دارد، ارتفاع برجها تقریباً ۵ متر است که به کمک سنگهای لاشه وملات گچ ساخته شدهاند. باید دانست که قلعه مزبور در دوران آبادی دارای دو دیوار و حصار تو در تو و چند برج دیدهبانی بوده که محیط دیوار پایانی درحدود ۱۰۰۰ متر است. دیوارهای قلعه از سطح منظم هندسی برخوردار نیستند. در قسمت پایانی قلعه ،آب انبارهایی دردل صخرهها کنده شده که طول هر یک حدود ۱۰ متر و عرضش در حدود ۲ متر بوده و از آب باران و برف پر شده و در مواقع محاصره به مصرف آب شرب ساکنان قلعه کمک میکرده است. این آب انبارها، ذخیره تمام اهالی قلعه نبوده زیرا در پایین دیوار جنوب قلعه چاهی کنده بودند که امروز به چاه قنوت مشهور است. در خط الرأس کوه آثار برج استوانهای کوچکی قرار دارد که شاید محل افروختن آتش و با دیدهبانی در ارتباط بوده است. مسلماً این دژ، روزگاری بر جلگههای اطراف و راههای بازرگانی قدیم اشراف داشته، بخصوص راههای کاروانی دشت تون را هم میتوانسته به خوبی دیدهبانی نماید.
موزه فردوس :
بنای موزه مردم شناسی فردوس در بنای تاریخی حمام فیروز واقع است که پس از مرمت و تغییر کاربری بعنوان موزه مورد استفاده قرار گرفته است.
موزه فردوس دارای دو بخش کلی، بخش معرفی کارکردهای حمام و بخش مشاغل و حرفه سنتی می باشد که در قسمت مردانه حمام، آداب و رسوم مرتبط با حمام از قبیل کارکرد اجتماعی حمام، غرفه های دلاکی، حجامت و …. با استفاده از وسایل و مانکن ها به نمایش گذاشته شده است. در بخش دوم حمام واقع در قسمت زنانه حمام غرفه هایی همچون خانه سنتی، مطبخ خانه، بافته های داری، کلاه مالی، ریسندگی و نخریسی، آهنگری، خراطی، کشاورزی و …. به نمایش گذاشته شده است و در سربینه زنانه، تالار عکسی بمنظور نمایش جاذبه های گردشگری و تاریخی شهرستان در نظر گرفته شده است.
